ผ่าตัดหมอนรองกระดูกออกไปแล้ว "ของเดิมจะงอกใหม่ไหม?" และ "หลังจะกลับมาแข็งแรงเหมือนเดิมหรือเปล่า?" คำตอบจากห้องผ่าตัดที่คนวัย 50+ ต้องรู้

 

ผ่าตัดหมอนรองกระดูกออกไปแล้ว "ของเดิมจะงอกใหม่ไหม?" และ "หลังจะกลับมาแข็งแรงเหมือนเดิมหรือเปล่า?" คำตอบจากห้องผ่าตัดที่คนวัย 50+ ต้องรู้

"หมอครับ... ที่หมอคีบออกไป มันจะงอกขึ้นมาใหม่ไหมครับ? แล้วหลังผมมันจะโหว่ไหม? มันจะรับน้ำหนักได้เหมือนเดิมรึเปล่า?"

นี่คือคำถามยอดฮิตที่หมอเจอบ่อยมากที่สุด หลังจากที่คนไข้เพิ่งผ่านการผ่าตัดส่องกล้องรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทเสร็จหมาด ๆ โดยเฉพาะในกลุ่มคนไข้วัยทำงานตอนปลาย หรือวัย 50 ปีขึ้นไป ที่ยังต้องใช้ร่างกายทำมาหากิน และยังอยากมีชีวิตที่กระฉับกระเฉง

ล่าสุด หมอเพิ่งได้ดูแลคนไข้ชายไทยท่านหนึ่ง อายุ 51 ปี เป็นหัวหน้าครอบครัวที่ขยันมาก ท่านมาด้วยอาการปวดหลังร้าวลงขาจนเดินแทบไม่ได้ ตรวจพบว่าหมอนรองกระดูกแตกทับเส้นประสาทถึง 2 ข้อ

หลังจากตัดสินใจผ่าตัดส่องกล้อง (Endoscopic Surgery) เพื่อคีบเอาเศษหมอนรองที่แตกออก อาการปวดหายเป็นปลิดทิ้งครับ แต่สิ่งที่ยังค้างคาใจท่านคือความกังวลเรื่อง "โครงสร้างภายใน" ว่าร่างกายจะเป็นอย่างไรต่อไป

วันนี้หมอขออนุญาตนำคำตอบที่หมออธิบายให้ท่านฟัง มาเล่าสู่กันฟังแบบเข้าใจง่าย ๆ เพื่อคลายข้อสงสัยให้กับทุกท่านที่มีปัญหาเดียวกันครับ

ความเข้าใจผิดเรื่อง "การผ่าตัดเอาหมอนรองกระดูกออก"

ก่อนจะไปถึงคำตอบ เราต้องเข้าใจก่อนว่า "หมอนรองกระดูก" หน้าตาเป็นอย่างไร

ลองจินตนาการถึง "โดนัทที่มีไส้ครีม" หรือ "ขนมเปี๊ยะไส้นิ่ม" นะครับ ส่วนเปลือกนอกจะเหนียวและแข็งแรง (Annulus Fibrosus) ส่วนแกนกลางจะเป็นเจลลี่นิ่ม ๆ หยุ่น ๆ (Nucleus Pulposus) ทำหน้าที่รับแรงกระแทก

เวลาที่หมอนรองกระดูก "แตก" หรือ "ปลิ้น" ก็คือเปลือกนอกมันฉีกขาด ทำให้เจลลี่ข้างในมันทะลักออกมา แล้วเจ้าเจลลี่ก้อนนี้นี่แหละครับ ที่ไปกดทับเส้นประสาท ทำให้เราปวดร้าวทรมาน

การผ่าตัดส่องกล้อง ไม่ใช่การควักหมอนรองกระดูกออก "ทั้งชิ้น" นะครับ หมอจะใช้กล้องที่มีความละเอียดสูง สอดเข้าไปเพื่อคีบ "เฉพาะส่วนที่แตกและทะลักออกมา" เท่านั้น ส่วนที่ดีและยังอยู่ในตำแหน่งปกติ เราจะเก็บไว้เพื่อใช้งานต่อครับ

ทีนี้ มาตอบคำถามสำคัญที่คุณพี่ท่านนี้สงสัยกันครับ

คำถามที่ 1: หมอนรองที่แตกไปแล้ว และเจลลี่ข้างใน จะสร้างขึ้นมาใหม่ได้ไหม?

คำตอบคือ: "ไม่สามารถงอกใหม่เป็นเนื้อเจลลี่เดิมได้ครับ"

ต้องยอมรับความจริงข้อหนึ่งทางชีววิทยาครับว่า หมอนรองกระดูกสันหลังเป็นอวัยวะที่มีเลือดไปเลี้ยงน้อยมาก ๆ (Poor blood supply) เมื่อเราเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ เจลลี่ตรงกลางที่เคยชุ่มน้ำ จะค่อย ๆ แห้งลงตามธรรมชาติ

เมื่อส่วนที่แตกถูกคีบออกไป ร่างกาย จะไม่สร้าง เนื้อเยื่อเจลลี่นิ่ม ๆ แบบเดิมกลับมาทดแทนได้เหมือนหางจิ้งจกที่งอกใหม่ครับ

"อ้าว... แล้วแบบนี้หลังผมจะโหว่ไหมครับหมอ?"

ไม่ต้องตกใจครับ ธรรมชาติฉลาดกว่าที่เราคิด แม้ร่างกายจะสร้างเจลลี่เดิมไม่ได้ แต่ร่างกายจะมีกระบวนการซ่อมแซมตัวเองที่เรียกว่า "Fibrosis" หรือการสร้าง "พังผืด" ครับ

ช่องว่างที่เกิดขึ้นจากการผ่าตัด ในช่วง 4-6 สัปดาห์แรก ร่างกายจะสร้างเนื้อเยื่อพังผืดที่เหนียวและแข็ง เข้ามาอุดรูรั่วและเติมเต็มช่องว่างนั้น เปรียบเสมือน "กาวทางธรรมชาติ" หรือเหมือนการที่เรา "ปะยางรถยนต์"

แม้เนื้อเยื่อใหม่นี้จะไม่ได้มีความยืดหยุ่นเด้งดึ๋งเหมือนเจลลี่ของเดิม 100% แต่ก็มีความแข็งแรงพอที่จะช่วยพยุงโครงสร้าง และป้องกันไม่ให้หมอนรองกระดูกส่วนที่เหลือไหลออกมาเพิ่มได้ครับ

คำถามที่ 2: ความเป็นปกติของกระดูกสันหลัง จะกลับมาไหม?

คำตอบคือ: "กลับมาใช้งานได้ปกติ แต่โครงสร้างเปลี่ยนไปเล็กน้อยครับ"

คำว่า "ปกติ" ต้องมอง 2 มุมครับ

1. มุมโครงสร้าง (Anatomy): แน่นอนว่าเมื่อมีการนำเนื้อเยื่อบางส่วนออกไป ความสูงของช่องว่างระหว่างกระดูกอาจจะลดลงเล็กน้อย (นิดเดียวมาก ๆ จนแทบไม่รู้สึก) ความยืดหยุ่นในการรับแรงกระแทก ณ ข้อนั้น อาจลดลงบ้างเล็กน้อย เหมือนยางรถยนต์ที่ผ่านการใช้งานมา 50,000 กิโลเมตร มันอาจไม่นิ่มเงียบเหมือนรถป้ายแดง แต่ยังขับขี่ได้ปลอดภัยครับ

2. มุมการใช้งาน (Function): อันนี้คือข่าวดีครับ! คนไข้สามารถกลับมามีความเป็นปกติในชีวิตประจำวันได้เกือบ 100% สามารถเดิน วิ่ง เหยาะ ๆ ขับรถ หรือทำงานออฟฟิศได้โดยไม่มีอาการปวดรบกวน

แต่... มีเงื่อนไขสำคัญครับ คือ "ความมั่นคงของหลัง" (Spinal Stability)

ในเมื่อหมอนรองกระดูก (ตัวรับแรงกระแทก) เราหายไปส่วนหนึ่ง และเสื่อมตามวัย 51 ปี สิ่งที่จะมาทำหน้าที่แทนเพื่อให้หลังเรา "ปกติ" และแข็งแรง คือ "กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว" (Core Muscles) ครับ

เปรียบเสมือนเสาบ้านที่อาจจะเก่าลงนิดหน่อย แต่ถ้าเราเอาปูนไปโบกเสริมความแข็งแรง (สร้างกล้ามเนื้อ) บ้านหลังนั้นก็จะยังคงตั้งตระหง่าน แข็งแรง และรับน้ำหนักได้ดีเหมือนเดิม หรือเผลอ ๆ อาจจะดีกว่าเดิมด้วยซ้ำ

สิ่งที่ต้องระวังหลังผ่าตัด เพื่อให้หลังใช้งานได้ยาวนาน

สำหรับคนไข้วัย 50+ ที่ผ่าตัดไปแล้ว หมอมีคำแนะนำเพื่อให้ "ความเป็นปกติ" อยู่กับเราไปตลอดชีวิตครับ

1. ช่วง 6 สัปดาห์แรก "นาทีทองของการสมานแผล": เป็นช่วงที่ร่างกายกำลังสร้างพังผืดมาปิดรูรั่ว ห้ามก้มยกของหนัก ห้ามบิดเอวแรง ๆ เด็ดขาด เพื่อให้กาวธรรมชาติเซตตัวให้แน่นที่สุดก่อน

2. สร้าง "เข็มขัดธรรมชาติ": หลังจากแผลหายดี (ตามแพทย์สั่ง) การออกกำลังกายเพื่อสร้างกล้ามเนื้อหลังและหน้าท้อง เป็น "ไฟลท์บังคับ" ครับ ไม่ใช่ทางเลือก ถ้ากล้ามเนื้อแข็งแรง ภาระการรับน้ำหนักจะไปตกที่กล้ามเนื้อ แทนที่จะไปลงที่หมอนรองกระดูกที่เหลืออยู่

3. ปรับการใช้งาน: หลีกเลี่ยงท่าทางที่ทำร้ายหลังซ้ำ ๆ เช่น การนั่งเก้าอี้เตี้ยซักผ้า การก้มหลังยกกระถางต้นไม้ ให้ใช้การย่อเข่าแทน และคุมน้ำหนักตัวอย่าให้เกินเกณฑ์ เพราะน้ำหนักที่มากเกินไป คือศัตรูตัวฉกาจของหมอนรองกระดูกที่เสื่อมสภาพครับ

สรุป

สำหรับคุณพี่วัย 51 ปี และทุกท่านที่ผ่าตัดหมอนรองกระดูกไปแล้ว ขอให้สบายใจได้ครับ

แม้ "เจลลี่" จะไม่งอกใหม่ และเราจะได้ "พังผืด" มาแทนที่ และแม้โครงสร้างกระดูกจะไม่ใช่ 20 ขวบอีกต่อไป

แต่ร่างกายของเรามหัศจรรย์มากครับ หากเราดูแลรักษาอย่างถูกวิธี ร่วมกับการทำกายภาพบำบัดและสร้างกล้ามเนื้อ เราจะสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้ "ปกติ" มีความสุขกับการทำงาน และอยู่กับครอบครัวได้โดยไม่ต้องทนปวดทรมานอีกต่อไปครับ

การผ่าตัดคือการ "เคลียร์ปัญหา" แต่การดูแลรักษาหลังผ่าตัด คือการ "สร้างคุณภาพชีวิต" ที่ยั่งยืนครับ

หมอเป็นกำลังใจให้คนไข้หลังผ่าตัดทุกท่านนะครับ ขอให้แผลหายไว ๆ และกลับมาแข็งแรงยิ่งกว่าเดิมครับ

---

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#หมอนรองกระดูกทับเส้น #ผ่าตัดส่องกล้องกระดูกสันหลัง #หมอเก่งเชียงใหม่ #ปวดหลังร้าวลงขา #กายภาพบำบัดหลังผ่าตัด #ดูแลตัวเองหลังผ่าตัดหลัง #หมอนรองกระดูกงอกใหม่ไหม #EndoscopicSpineSurgery #ปวดเอว #กระดูกสันหลังเสื่อม

References

1. Choi G, Pophale CS, Patel B, Uniyal P. Endoscopic Spine Surgery. J Korean Neurosurg Soc. 2017;60(5):485-497.
2. Wang H, Huang B, Li C, Zhang Z, Wang J. Annulus fibrosus healing involves a complex interplay between scar formation and regeneration. Front Cell Dev Biol. 2021;9:652876.
3. Pan Z, Ha Y, Yi S, Cao K. Efficacy of Endoscopic Discectomy for Lumbar Disc Herniation: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. World Neurosurg. 2019;126:552-563.
4. Gadjradj PS, Harhangi BS, Amelink GJ, et al. Percutaneous Transforaminal Endoscopic Discectomy Versus Open Microdiscectomy for Lumbar Disc Herniation: A Systematic Review and Meta-analysis. Spine (Phila Pa 1976). 2021;46(8):538-549.
5. Adams MA, Roughley PJ. What is intervertebral disc degeneration, and what causes it? Spine (Phila Pa 1976). 2006;31(18):2151-61.