ปวดหลังหลังผ่าตัด

  ผ่าหลังแล้วเดินไม่ได้" ความจริงหรือแค่เรื่องเล่าที่สืบต่อกันมา? เมื่อการผ่าตัด "หลัง" ที่หวังว่าจะหายปวด กลับกลายเป็น "เดินไม่ได้" ฝันร้ายที่ไม่มีใครอยากเจอ แต่รู้ไหมครับว่า... ความจริงอาจไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด ถ้าเรารู้เท่าทันสาเหตุที่แท้จริง "หมอครับ... เพื่อนบ้านผมไปผ่าหลังมา ตอนนี้ต้องนั่งรถเข็นตลอดชีวิตเลย ผมกลัวมาก ยอมปวดตายดีกว่าผ่าแล้วเดินไม่ได้" นี่คือประโยคคลาสสิกที่ผมได้ยินบ่อยมากในห้องตรวจ เชื่อไหมครับว่า 'ความกลัวการเป็นอัมพาต' คือกำแพงใหญ่ที่สุดที่ทำให้คนไข้โรคกระดูกสันหลังเสียโอกาสในการรักษา จนบางครั้งรอจนเส้นประสาทฝ่อถาวรไปจริงๆ ถึงค่อยมาหาหมอ วันนี้เรามาคุยกันแบบเปิดอกครับว่า ในโลกของความเป็นจริง การผ่าตัดหลังแล้วเดินไม่ได้มันเกิดขึ้นจากอะไรกันแน่? เป็นเพราะดวง? เพราะหมอ? หรือเพราะตัวโรคเอง? ทำความเข้าใจ: ทำไมหลังถึงเกี่ยวกับการเดิน? ลองจินตนาการว่ากระดูกสันหลังของเราคือ "ท่อร้อยสายไฟหลัก" ของบ้านครับ ภายในท่อนี้มีไขสันหลังและรากเส้นประสาทที่ส่งสัญญาณจากสมองไปที่ขา ถ้าสายไฟนี้ถูกกดทับ สัญญาณก็ส่งไปไม่ถึง ขาก็อ่อน...

  ทำไมผ่าหลังมา 3 ครั้งแล้วยังปวด? เมื่อ "พังผืด" และ "เส้นประสาท" กลายเป็นโจทย์ที่แก้ไม่จบ “คุณหมอคะ ทำไมผ่ามาตั้ง 3 รอบแล้ว อาการปวดสะโพก ร้าวลงหน้าขา แถมยังชาหนาๆ เหมือนขาเป็นไม้กระดานมันถึงไม่หายไปสักที? ล่าสุดเข่าเริ่มอ่อนแรงจนจะพับแล้วค่ะ หมอบอกกระดูกติดดี แต่หนูทรมานเหลือเกิน” นี่คือเสียงสะท้อนจากคนไข้จริง (สมมติชื่อว่าคุณน้าสมศรี) ที่เดินเข้ามาหาหมอด้วยแววตาที่เต็มไปด้วยความสงสัยและความล้าจากการรักษาที่ดูเหมือนจะไม่มีวันสิ้นสุด เรื่องของคุณน้าสมศรีไม่ใช่เรื่องแปลกครับ และมีคนอีกจำนวนไม่น้อยที่กำลังตกอยู่ในสภาวะที่เรียกว่า  “กลุ่มอาการปวดหลังหลังผ่าตัด”  ซึ่งวันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังว่าเกิดอะไรขึ้นกับร่างกายเรากันแน่ ทำความเข้าใจ: เมื่อการผ่าตัดสำเร็จ แต่ความปวดไม่ยอมจบ หลายคนเข้าใจว่า เมื่อหมอผ่าตัดเอาหมอนรองกระดูกที่ทับเส้นออก หรือใส่น็อตยึดจนกระดูกติดดีแล้ว อาการปวดต้องหายไป 100% แต่ในความเป็นจริง ร่างกายคนเราไม่ใช่เครื่องจักรครับ เมื่อมีการผ่าตัดซ้ำๆ ในบริเวณเดิม สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เลยคือ  “พังผืด”  ลองนึกภาพเวลาเรามีแผลเป็นที่ผิวหนัง แผลข้างในก็มีแ...

  ผ่าตัดหลังมาแล้ว หายปวดแล้ว จะกลับไปใช้ชีวิตสุดเหวี่ยงแค่ไหนก็ได้?"  ... หยุดความคิดนี้ไว้ก่อนครับ! ถ้าไม่อยากกลับมาเจอหมอในสภาพ "เดินก้มหน้า เอามือกุมหลัง" อีกรอบ เรื่องเล่าจากห้องตรวจ: "คุณลุงวิชัย" กับกระถางต้นไม้เจ้าปัญหา สัปดาห์ก่อน ผมเจอเคสที่น่าเสียดายมากครับ "ลุงวิชัย" อายุ 68 ปี แกเคยผ่าตัดใส่เหล็กดามหลังไปเมื่อ 3 ปีก่อน ตอนนั้นผลการรักษาดีมาก จากที่เดินไม่ได้เพราะกระดูกทับเส้น ก็กลับมาเดินปร๋อ ไปวิ่งออกกำลังกายตอนเช้าได้สบายๆ แต่แล้ว... วันหยุดที่ผ่านมา ลุงวิชัยนึกครึ้มอกครึ้มใจ อยากจัดสวนใหม่ แกเห็นกระถางต้นโมกใบใหญ่ที่วางขวางทางอยู่ แกคิดในใจว่า "หลังเราดีแล้ว เหล็กในหลังก็แข็งแรง ยกแค่นิดเดียวคงไม่เป็นไร" วินาทีที่แกก้มลงไปยกแล้วยืดตัวขึ้น...  "กึก!" เสียงดังลั่นในความรู้สึก พร้อมกับความเจ็บปวดที่คุ้นเคยวิ่งปราดจากเอวลงไปที่ขาขวา ลุงวิชัยลงไปนอนกองกับพื้น ขยับตัวแทบไม่ได้ ลูกหลานต้องหามส่งโรงพยาบาล ผลเอกซเรย์และ MRI รอบนี้ ไม่ใช่ที่จุดเดิมที่ผ่าตัดครับ เหล็กยังอยู่ดี แต่เป็น  "ข้อกระดูกชิ้นข้างๆ"  ที่อยู่ติ...

​ ผ่าตัดดามเหล็กที่หลังไป 5 ปี... ทำไมวันนี้กลับมาปวดร้าวลงขาอีก? หรือเหล็กจะหัก? ประโยคนี้คงเป็นสิ่งที่หลายคนที่มีญาติพี่น้อง หรือแม้แต่ตัวท่านเองที่เคยผ่านการผ่าตัดกระดูกสันหลังมาแล้วกำลังสงสัย และอาจจะกำลังกังวลใจจนกินไม่ได้นอนไม่หลับ ใช่ไหมครับ? เรื่องเล่าจากห้องตรวจ: เมื่อ "ป้าสมร" เดินกลับมาหาผมอีกครั้ง เช้าวันอังคารที่ผ่านมา ประตูห้องตรวจเปิดออกพร้อมกับภาพที่ผมคุ้นตาแต่แฝงไปด้วยความกังวล "ป้าสมร" คนไข้วัย 63 ปี ที่ผมจำได้แม่นยำ เพราะเมื่อ 5 ปีก่อน คนไข้ได้ตัดสินใจในการผ่าตัดเชื่อมข้อกระดูกสันหลังเพื่อรักษาอาการกระดูกสันหลังเคลื่อนทับเส้นประสาท ตอนนั้นป้าสมรหายดี เดินตัวปลิว กลับไปขายของที่ตลาดได้ตามปกติ ชีวิตมีความสุขดีมาตลอด 5 ปี แต่วันนี้... ป้าสมรเดินกะเผลกเข้ามา มือข้างหนึ่งค้ำเอว ใบหน้าเหยเกด้วยความเจ็บปวด แววตามีแต่ความตัดพ้อและความกลัว "หมอเก่งคะ... เหล็กในหลังป้ามันหักหรือเปล่า? หรือว่าน็อตมันหลุด? ทำไมอาการปวดหลังร้าวลงขามันกลับมาอีกแล้ว เหมือนตอนก่อนผ่าตัดเปี๊ยบเลย ป้ากลัวต้องผ่าใหม่ ป้าไม่ไหวแล้วนะ" ผมยิ้มให้กำลังใจป้าสมร ก่อนจะเชิญป้านั่...

  "ผ่าตัดเสร็จแล้ว...ต้องดูแลตัวอย่างไร? เปิดคู่มือ 'Do’s & Don’ts' 3 เดือนแรก เพื่อไม่ให้กลับมาเจ็บซ้ำ!" "ผ่าตัดเสร็จแล้ว หายปวดเป็นปลิดทิ้งเลยหมอ! ผมกลับไปตีกอล์ฟเลยได้ไหม?" "ป้ากวาดบ้านได้หรือยังคะ? แค่กวาดเบาๆ เองนะ" นี่คือคำถามวัดใจที่หมอเจอบ่อยมากหลังผ่าตัดครับ ความรู้สึกโล่งใจที่หายปวดมักทำให้หลายคน "ชะล่าใจ" จนลืมไปว่า... "การผ่าตัดคือ 50% ส่วนอีก 50% คือการดูแลตัวเองช่วงพักฟื้น" ถ้าคุณดูแลไม่ดีในช่วง 3 เดือนแรก (Golden Period) เหล็กที่ดามไว้อาจหลวม หมอนรองกระดูกอาจปลิ้นซ้ำ หรือแผลอาจอักเสบได้ วันนี้หมอเก่งรวบรวม "กฎเหล็ก 3 เดือนแรก" มาให้แล้วครับ อ่านจบแล้วปฏิบัติตาม รับรองว่าหลังของคุณจะแข็งแรงไปอีกนาน! "ลุงจวิ้น...กับความขยันที่ผิดจังหวะ" ลุงจวิ้น วัย 60 ปี ผ่าตัดใส่เหล็กดามหลัง (Fusion) ไปได้แค่ 2 สัปดาห์ อาการปวดหายไปจนแกรู้สึกฟิตเปรี้ยะ กลับบ้านไปเห็นหญ้ายาว เลยเผลอไป "ก้มๆ เงยๆ ตัดหญ้า" และ "ยกถังน้ำ" รดต้นไม้ ผลลัพธ์คือ... เย็นวันนั้นลุงจวิ้นถูกหามกลับมาโรงพยาบาลด้ว...

  ผ่าตัดหมอนรองกระดูกออกไปแล้ว "ของเดิมจะงอกใหม่ไหม?" และ "หลังจะกลับมาแข็งแรงเหมือนเดิมหรือเปล่า?" คำตอบจากห้องผ่าตัดที่คนวัย 50+ ต้องรู้ "หมอครับ... ที่หมอคีบออกไป มันจะงอกขึ้นมาใหม่ไหมครับ? แล้วหลังผมมันจะโหว่ไหม? มันจะรับน้ำหนักได้เหมือนเดิมรึเปล่า?" นี่คือคำถามยอดฮิตที่หมอเจอบ่อยมากที่สุด หลังจากที่คนไข้เพิ่งผ่านการผ่าตัดส่องกล้องรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทเสร็จหมาด ๆ โดยเฉพาะในกลุ่มคนไข้วัยทำงานตอนปลาย หรือวัย 50 ปีขึ้นไป ที่ยังต้องใช้ร่างกายทำมาหากิน และยังอยากมีชีวิตที่กระฉับกระเฉง ล่าสุด หมอเพิ่งได้ดูแลคนไข้ชายไทยท่านหนึ่ง อายุ 51 ปี เป็นหัวหน้าครอบครัวที่ขยันมาก ท่านมาด้วยอาการปวดหลังร้าวลงขาจนเดินแทบไม่ได้ ตรวจพบว่าหมอนรองกระดูกแตกทับเส้นประสาทถึง 2 ข้อ หลังจากตัดสินใจผ่าตัดส่องกล้อง (Endoscopic Surgery) เพื่อคีบเอาเศษหมอนรองที่แตกออก อาการปวดหายเป็นปลิดทิ้งครับ แต่สิ่งที่ยังค้างคาใจท่านคือความกังวลเรื่อง "โครงสร้างภายใน" ว่าร่างกายจะเป็นอย่างไรต่อไป วันนี้หมอขออนุญาตนำคำตอบที่หมออธิบายให้ท่านฟัง มาเล่าสู่กันฟังแบบเข้าใจง่าย ๆ เพื่...