ปวดหลังหลังผ่าตัด

  เมื่อน้ำหล่อเลี้ยงไขสันหลังรั่วหลังผ่าตัด เรื่องน่าตกใจที่รักษาได้ "หมอครับ ทำไมพอลุกยืนแล้วปวดหัวตึบๆ เหมือนหัวจะระเบิด แต่พอนอนราบลงไป อาการปวดหายเป็นปลิดทิ้งเลยครับ?" นี่คือคำถามจากคุณลุงสมศักดิ์ วัย 65 ปี ที่เพิ่งได้รับการผ่าตัดขยายช่องไขสันหลังทับเส้นประสาทไปเมื่อ 3 วันก่อน เดิมทีคุณลุงยิ้มแย้มแจ่มใสเพราะอาการปวดขาหายไปแล้ว แต่กลับมีอาการใหม่ที่น่ารำคาญใจเข้ามาแทน อาการปวดศีรษะแบบแปลกๆ นี้ เป็นสัญญาณเตือนที่หมอกระดูกและข้อต้องรีบหันกลับมาดูครับ เพราะมันคืออาการบ่งชี้ของภาวะ "น้ำหล่อเลี้ยงไขสันหลังรั่ว" ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้ แต่ไม่อยากให้ตื่นตระหนก เพราะถ้าเรารู้เร็ว รักษาถูกวิธี ก็สามารถหายเป็นปกติได้ครับ วันนี้หมอจะพามาทำความเข้าใจเรื่องนี้แบบเจาะลึก แต่เข้าใจง่าย เพื่อให้ทุกคนคลายกังวล และรู้วิธีสังเกตอาการตัวเองครับ ความจริงเรื่องน้ำหล่อเลี้ยงไขสันหลัง ก่อนจะไปถึงเรื่องรั่ว เรามาทำความรู้จัก "ถุงน้ำ" ที่อยู่ในหลังเราก่อนครับ ลองจินตนาการว่าเส้นประสาทของเราเปรียบเสมือนสายไฟที่บอบบางมาก ธรรมชาติจึงสร้าง "ถุงน้ำ" ที่แข็งแรงห่อหุ้มไว...

​ หมอคะ แม่ผ่าตัดกระดูกทับเส้นไปแล้ว ทำไมตอนนี้กลับมาตึงไปหมดเลยคะ?" คำถามนี้เป็นสิ่งที่ผมได้ยินบ่อยมากในห้องตรวจ และเชื่อว่าเป็นความกังวลใจของหลายๆ ครอบครัวที่มีผู้สูงอายุผ่านการผ่าตัดกระดูกสันหลังมาครับ เมื่อเร็วๆ นี้ มีลูกสาวพาคุณแม่อายุ 77 ปี เข้ามาปรึกษาด้วยความกังวลใจ เล่าให้ฟังว่า "คุณแม่เคยผ่าตัดใหญ่ ทั้งที่เอวจากโรคหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท และที่คอจากกระดูกคอเสื่อม ทำที่โรงพยาบาลเอกชนเมื่อปีกว่าๆ ที่ผ่านมา" "ช่วงแรกหลังผ่าตัด ผลการรักษาดีมากค่ะ คุณแม่บอกว่าเหมือนได้ชีวิตใหม่ อาการปวดร้าวลงขา อาการชา หรืออ่อนแรงที่เคยเป็น หายไปจนเกือบปกติ ท่านกลับมาเดินเหินได้คล่องแคล่วขึ้น ลูกหลานก็ดีใจกันมาก" ลูกสาวเล่าต่อด้วยน้ำเสียงที่เริ่มกังวล "แต่พอผ่านมาได้สักระยะ จนถึงตอนนี้ปีกว่าแล้วค่ะ อยู่ๆ คุณแม่ก็เริ่มบ่นว่ามีอาการตึง ตึงไปหมดทั้งที่คอ ทั้งที่หลัง ตึงจนบางทีไม่อยากขยับตัว ลูกหลานก็เริ่มเครียดว่า โรคมันกลับมาเป็นซ้ำหรือเปล่า หรือการผ่าตัดมีปัญหาอะไรไหม ทำไมดีขึ้นแล้วถึงกลับมาเป็นแบบนี้อีก" การเห็นคนที่เรารักต้องกลับมาทนทุกข์กับอาการทางร่างกายอีก...

​ ผ่าตัดหลังไปแล้ว ทำไมกลับมาปวดอีก? หรือเหล็กข้างในจะมีปัญหา?" เสียงถอนหายใจยาวเหยียดดังออกมาจาก "คุณยายอำนวย" (นามสมมติ) หญิงชราวัย 70 ปี ที่นั่งอยู่บนรถเข็น โดยมีลูกสาววัยกลางคนยืนจับไหล่แม่ด้วยความเป็นห่วง สีหน้าของคุณยายดูอิดโรยและแฝงไปด้วยความท้อแท้ คุณยายอำนวยเล่าให้หมอฟังด้วยน้ำเสียงสั่นเครือว่า "หมอคะ ยายเคยผ่าตัดหลังใส่เหล็กมาแล้วตั้ง 2 ครั้ง ครั้งล่าสุดก็เมื่อ 13 ปีก่อน ตอนนั้นหมอเขาก็ทำดีนะ ยายหายเจ็บ เดินปร๋อไปเที่ยววัดได้เป็นสิบปีเลย แต่นี่อยู่ๆ เมื่อ 2 เดือนก่อน มันกลับมาปวดอีกแล้ว ปวดตรงเอว แล้วก็ร้าวลงขาขวา ชาจนเหมือนไม่ใช่ขาตัวเอง ยายกลัว... กลัวเหล็กมันหัก กลัวต้องผ่าตัดใหม่ ยายไม่อยากเจ็บตัวแล้ว" ลูกสาวเสริมว่า "แม่กังวลมากค่ะ แกคิดไปต่างๆ นานา ว่าหมอคนเดิมทำไม่ดีหรือเปล่า หรือเหล็กข้างในมันหมดอายุแล้ว" หมอนั่งฟังอย่างตั้งใจและเข้าใจความรู้สึกของคุณยายดีครับ คนที่เคยผ่านมีดหมอมาถึง 2 ครั้ง ย่อมมีความทรงจำเกี่ยวกับความเจ็บปวดและการพักฟื้นที่ยาวนาน พออาการเดิมๆ (หรือคล้ายเดิม) กลับมาเยือน ย่อมเกิดความเครียดเป็นธรรมดา วันนี้หมอเก่งจะพ...

​ ผ่าตัดหลังมาแล้วแต่ยังปวด... ไม่อยากเจ็บตัวซ้ำ "การฉีดยาบล็อกหลัง" ช่วยได้จริงไหม? อันตรายกับผู้สูงอายุหรือเปล่า? "หมอครับ... พ่อผมบอกว่า ถ้าต้องผ่าตัดหลังอีกรอบ ท่านยอมนอนติดเตียงดีกว่า" นี่คือคำพูดของลูกชายคนไข้วัย 80 ปี ที่พาคุณพ่อมาหาหมอด้วยความกังวลใจ คุณลุงท่านนี้เคยผ่าตัดกระดูกสันหลังทับเส้นประสาทใส่เหล็กดามไปเมื่อ 5 ปีก่อน ช่วงแรกๆ อาการดีมาก เดินไปตักบาตรหน้าปากซอยได้สบาย แต่ช่วง 3 เดือนที่ผ่านมา อาการปวดหลังร้าวลงขามันกลับมาอีกครั้ง ครั้งนี้มันปวดหน่วงๆ เหมือนมีอะไรมารัดที่เอว ขาเริ่มชาและอ่อนแรงเล็กน้อย พอไปตรวจที่โรงพยาบาลเดิม คุณหมอบอกว่าอาจจะต้อง "ผ่าตัดแก้ไข" เพราะมีพังผืดไปรัดเส้นประสาท หรือข้อข้างเคียงเริ่มเสื่อม พอได้ยินคำว่า "ผ่าตัด" คุณลุงถึงกับถอดใจ เพราะจำความเจ็บปวดตอนฟื้นตัวครั้งก่อนได้ดี แถมตอนนี้อายุมากขึ้น โรคประจำตัวทั้งเบาหวาน ความดัน ก็ถามหา ท่านเลยกลัวว่าร่างกายจะรับไม่ไหว คำถามที่คุณลุงถามหมอด้วยแววตามีความหวังคือ  "มันมีวิธีอื่นไหมหมอ? แค่ฉียาให้หายปวดได้ไหม? ไม่อยากผ่าแล้ว" วันนี้หมอเก่งจะมาให้คำตอบคร...

​ ผ่าตัดหลังใส่เหล็กไปแล้ว 2 ปี... ทำไมวันนี้กลับมาปวดและชาขาจนเดินแทบไม่ไหว? "หมอครับ... ผมนึกว่าผ่าตัดใส่เหล็กดามหลังไปแล้ว ทุกอย่างจะจบ" นี่คือประโยคแรกที่คุณลุงวัย 77 ปี ท่านหนึ่งเอ่ยกับหมอด้วยน้ำเสียงที่มีความกังวลอย่างชัดเจน คุณลุงท่านนี้เดินเข้ามาในห้องตรวจด้วยท่าทางที่ลำบาก ต้องมีลูกหลานช่วยพยุงทั้งซ้ายและขวา ใบหน้าบ่งบอกถึงความเจ็บปวด ท่านเล่าให้ฟังว่า เมื่อประมาณ 2 ปีก่อน เคยได้รับการผ่าตัดเชื่อมข้อกระดูกสันหลังและใส่เหล็กดาม (สกรู) เพื่อรักษาอาการกระดูกสันหลังเสื่อมกดทับเส้นประสาท ช่วงปีแรกหลังผ่าตัด ชีวิตดีขึ้นมากครับ อาการปวดหายไป เดินเหินได้คล่องแคล่ว จนคิดว่าโรคนี้คงหายขาดไปแล้ว แต่เมื่อเดือนที่ผ่านมา อาการปวดหลังเริ่มกลับมาเยือน เบื้องต้นก็คิดว่าคงปวดเมื่อยธรรมดาตามประสาผู้สูงอายุ แต่สิ่งที่ทำให้ตกใจคือ  "อาการปวดร้าวลงขาและชาที่รุนแรงมาก" มันไม่ใช่แค่ปวดตุบๆ แต่มันปวดจี๊ดเหมือนไฟฟ้าช็อต วิ่งลงไปที่ขาข้างหนึ่ง จนบางครั้งขาอ่อนแรง ขยับตัวพลิกตัวบนที่นอนก็ลำบาก จะลุกเดินไปเข้าห้องน้ำก็ต้องใช้เวลานานกว่าจะตั้งหลักได้ คำถามที่อยู่ในใจของคุณลุงและญาติๆ คื...

  ผ่าตัดหลัง 3 รอบ ใส่เหล็ก 6 ตัว... ทำไมยังเจ็บเหมือนเดิม? (เมื่อ "กระดูกติดดี" แต่ "ชีวิตไม่ดีขึ้น") "หมอคะ ป้าท้อเหลือเกิน... ผ่าหลังมา 3 ครั้งแล้ว ครั้งล่าสุดใส่เหล็กไป 6 ตัว หมอบอกว่ากระดูกติดดี เอกซเรย์สวย แต่ทำไมป้ายังเจ็บทรมานเหมือนเดิม ปวดแสบปวดร้อนลงขา เดินแล้วเกร็ง ขาพับ นอนไม่หลับเลยค่ะ จะให้ไปฉีดยาอีก ป้าไม่อยากทำอะไรแล้ว จะมีโอกาสหายไหมคะ?" เรื่องราวที่คุณพี่เล่ามา เป็นสิ่งที่บีบหัวใจหมอมากครับ และเชื่อไหมครับว่า นี่ไม่ใช่เคสแรกที่หมอเจอ มีผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยที่ตกอยู่ในสภาวะที่ทางการแพทย์เรียกว่า "กลุ่มอาการปวดหลังเรื้อรังหลังการผ่าตัด" (Failed Back Surgery Syndrome - FBSS) คือผ่าก็แล้ว แก้ก็แล้ว ใส่เหล็กก็แล้ว ภาพเอกซเรย์ดูดีทุกอย่าง แต่คนไข้กลับยังเจ็บปวดแสนสาหัส จนเกิดคำถามว่า "ฉันทำอะไรผิด?" หรือ "หมอรักษาผิดตรงไหน?" วันนี้หมอขออนุญาตหยิบยกกรณีศึกษานี้ มาอธิบายด้วยความเข้าใจและเห็นใจที่สุด เพื่อให้คุณพี่และครอบครัวของผู้ป่วยที่มีอาการคล้ายกัน ได้เห็นแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์ ว่าเราจะก้าวผ่านจุดนี้ไปได้อย่างไร โด...

  ปวดหลังแม้เคยผ่าตัดใส่เหล็กแล้ว ทำไมยังปวดเอวและร้าวลงขา? กรณีศึกษาชายอายุ 60 ปี หลายคนคิดว่า “ผ่าตัดหลังและใส่เหล็กแล้ว อาการต้องหายแน่นอน” แต่ในความจริง ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยยังมีอาการปวดเอว ปวดร้าวลงขา หรือปวดเรื้อรังหลังผ่าตัดอยู่ ทั้งที่ภาพฟิล์มหลังผ่าตัดดูดี เหล็กไม่หลวม และแผลหายดีแล้ว อาการแบบนี้เรียกว่า  ปวดหลังเรื้อรังหลังผ่าตัด (Failed Back Surgery Syndrome – FBSS)  ซึ่งมีสาเหตุได้หลายอย่าง ไม่ได้หมายความว่าการผ่าตัดล้มเหลวเสมอไป แต่เป็นภาวะที่ต้องประเมินให้ครบจึงรักษาได้ถูกทาง เคสตัวอย่าง: ชายอายุ 60 ปี คุณสมชาย อายุ 60 ปี เคยมีอาการปวดหลังร้าวลงขามานานหลายปี ตรวจพบหมอนรองกระดูกหลังปลิ้นกดเส้นประสาท จึงเข้ารับการผ่าตัดและใส่เหล็กยึดกระดูกสันหลัง หลังผ่าตัด 3–4 เดือนแรกอาการดีขึ้นมาก แต่ผ่านไป 1 ปี เริ่มกลับมาปวดเอวอีก โดยเฉพาะเวลายืนหรือเดินนาน ๆ และยังมีอาการปวดร้าวลงขาซ้ายเป็นระยะ ๆ พอเข้าตรวจพบว่า เหล็กไม่หลวม กระดูกติดดี แต่  ข้อกระดูกปล้องถัดไปเริ่มเสื่อมและอักเสบ กล้ามเนื้อหลังอ่อนแรงเพราะไม่ได้ฟื้นฟูหลังผ่าตัด ทำให้เกิดอาการปวดเรื้อรังแม้ผ่านก...